Tài không đợi tuổi

Người xưa thường nói "Lão ô bách tuế không bằng phượng hoàng sơ sinh" tạm dịch là "con quạ già trăm tuổi không bằng chim phượng hoàng mới sinh ra". Thông minh có thể do nòi giống và sự bẩm sinh mà có. Thông minh tài giỏi không cứ phải do tuổi tác nhiều mà có. Kiến thức và kinh nghiệm phải do học hỏi mà thành. Tuổi đời cộng thêm việc học hỏi và từng trải mới đạt được các trình độ "tam thập nhi lập, tứ thập nhi bất hoặc, ngũ thập nhi tri thiên mệnh, lục thập nhi nhĩ thuận, và thất thập nhi tùng tâm sở dục bất du củ."
Ta cần phải chú tâm về việc học hành từ khi còn trẻ và tiếp tục học mãi cho đến già. Học phải bao gồm từ sự bắt chước, trau giồi kiến thức, nghiên cứu, áp dụng, thực hành, đến việc học làm người, nhất nhất đều cố tâm thì mới mong "tam thập nhi lập" một cách đúng nghĩa của nó được.

Tam thập nhi lập nghĩa là người ta đến 30 tuổi mới có thể tự lập, dựng nên sự nghiệp cho mình. Theo giáo lý Khổng Học, điều này thường để áp dụng cho đàn ông và con trai. Tuy nhiên, cái tuổi 30 dù là trai hay gái cũng là tuổi có thể tự lập và có sự nghiệp vững vàng nếu được chuẩn bị từ nhỏ. Con người ta đến 40 tuổi mới có trình độ “tứ thập nhi bất hoặc,” tức là có thể hiểu được lý lẽ trong thiên hạ, phân biệt được điều phải điều trái, ai tốt ai xấu, và ít khi sai lầm. Đến 50 tuổi mới có trình độ "ngũ thập nhi tri thiên mệnh" tức là có thể hiểu được mệnh trời hay chân lý của tạo hóa; đến 60 tuổi mới có trình độ "lục thập nhi nhĩ thuận" tức là có học vấn và kinh nghiệm trường đời chín mùi, sự hiểu biết và việc làm mới chu đáo, không thấy những gì nghe được là khó hiểu hay chướng ngại, và có thể phán đoán được mọi việc; đến năm 70 tuổi mới có trình độ "thất thập nhi tùng tâm sở dục bất du củ" rất tự nhiên, tức là khi 70 tuổi thì hễ nói hay làm một điều gì là tự nhiên thể hiện đúng chủ tâm của mình, muốn sao được vậy, không vượt ra ngoài khuôn khổ đạo lý hay lẽ phải.

Trích theo Phạm Kim Thư

Posted on Monday, March 5, 2007 - 17:50